Droga
Chang'an: miasto, w którym zaczynał się Jedwabny Szlak
Jak Xi'an, niegdyś zwany Chang'anem, stał się wschodnim krańcem lądowego Jedwabnego Szlaku: poseł, który otworzył drogę na zachód, sogdyjscy kupcy, którzy prowadzili handel, oraz stolica Tangów w okresie jej świetności.
Wybierz moją strefę ↗Szybka odpowiedź
Xi'an przez większość swojej historii nazywany był Chang'anem, a Wikipedia opisuje go jako kosmopolityczny wschodni kraniec lądowego Jedwabnego Szlaku. Szlak narodził się z hanowskiej ekspansji do Azji Centralnej około 114 r. p.n.e., za sprawą misji posła Zhang Qiana, i osiągnął szczyt za panowania Tangów, gdy Chang'an należał do największych miast świata.
Od hanowskiego posła do stolicy Tangów
| Momenty | Co odnotowuje Wikipedia |
|---|---|
| Stolica dynastii | Chang'an był stolicą kilku dynastii, w tym Zachodniej Han i Tang, od 202 r. p.n.e. do 907 r. n.e. |
| Zhang Qian | Wysłany na zachód w 138 r. p.n.e. jako cesarski poseł Hanów |
| Sieć | Sieć Jedwabnego Szlaku zaczęła się wraz z ekspansją Hanów do Azji Centralnej około 114 r. p.n.e. |
| Rozmiar Tang | Współczesne szacunki mówią, że ludność otoczonego murami miasta Tang wynosiła od około 800 000 do 1 000 000 |
| UNESCO | Korytarz Chang'an-Tianshan został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa w 2014 roku |
Stolica o wielu nazwach
Dzisiejszy Xi'an przyjął tę nazwę w 1369 roku za wczesnej dynastii Ming. Przez większość wcześniejszej historii był Chang'anem — nazwą oznaczającą wieczny pokój — i pod tym imieniem był stolicą kilku dynastii. Wikipedia wymienia wśród dynastii obradujących na tym obszarze Zachodnie Zhou, Qin, Zachodnie Han, Sui, Północne Zhou i Tang, a sam Chang'an miał pełnić tę rolę od 202 r. p.n.e. do 907 r. n.e. Artykuł Wikipedii o tym mieście nazywa je politycznym, gospodarczym i kulturalnym centrum Chin, a zarazem kosmopolitycznym wschodnim krańcem lądowego Jedwabnego Szlaku. To mocna teza, dlatego ważne, że jest przypisana: to podsumowanie badań naukowych, a nie liczba zmierzona na murze. Efekt dla odwiedzającego jest taki sam w obu przypadkach. Gdy widowisko lub przewodnik mówi, że Jedwabny Szlak zaczął się w Xi'an, za tym zdaniem stoi poważne źródło.
Wysłannik, który otworzył drogę na zachód
Według Wikipedii Zhang Qian był chińskim dyplomatą i podróżnikiem, który pod koniec II wieku p.n.e. pełnił funkcję cesarskiego wysłannika za Zachodniej dynastii Han. Do Chang'anu przybył między 140 a 134 r. p.n.e. jako szlachcic w służbie cesarza Wu, a w 138 r. p.n.e. został wysłany do Regionów Zachodnich z grupą dziewięćdziesięciu dziewięciu osób, by szukać sojuszu przeciw Xiongnu, którzy kontrolowali znaczną część ziem na północnym zachodzie. Artykuł o Jedwabnym Szlaku przypisuje jego misjom rozszerzenie środkowoazjatyckich odcinków tras około 114 r. p.n.e., co jest zarazem datą początku sieci podawaną przez Wikipedię, gdy dynastia Han objęła region zjednoczonym panowaniem. Droga, innymi słowy, nie powstała najpierw jako szlak handlowy. Zaczęła się od dyplomacji i bezpieczeństwa, a handel podążył za politycznym związkiem.
Jedwab, wielbłądy i towary w ruchu
Nazwa Jedwabny Szlak wywodzi się z lukratywnego handlu tkaninami jedwabnymi, wytwarzanymi głównie w Chinach, a spopularyzował ją w 1877 roku niemiecki geograf Ferdinand von Richthofen. Wikipedia odnotowuje, że niektórzy historycy wolą liczbę mnogą – Jedwabne Szlaki – ponieważ system ten stanowił sieć lądowych i morskich tras, a nie jedną drogę. Już w I wieku n.e. chiński jedwab cieszył się ogromnym powodzeniem w Rzymie, Egipcie i Grecji. Wikipedia podaje, że karawany na północnej trasie przywoziły z powrotem bele jedwabnej brokaty, wyroby lakowe i porcelanę w zamian za towary takie jak daktyle, szafran, szklane butelki i drzewo sandałowe, a wśród zachodnich eksportów wymienia konie, wielbłądy, miód, wino i złoto. Wielbłądy figurują na tej liście, ponieważ były zarówno ładunkiem, jak i przewoźnikami. Wielbłąd dwugarbny, według relacji Wikipedii, umożliwiał karawanom wędrowanie Jedwabnym Szlakiem dzięki tolerancji na zimno, suszę i duże wysokości, dlatego opowieści o Jedwabnym Szlaku nie sposób snuć bez niego.
Sogdyjczycy: pośrednicy szlaku
Niewielu kupców przebyło całą trasę. Wikipedia podaje, że większość tego nie robiła, lecz handlowała towarami za pośrednictwem pośredników z miast-oaz, takich jak Chotan czy Dunhuang. Sogdyjczycy, lud irańskojęzyczny z Azji Centralnej, odgrywali kluczową rolę jako pośrednicy, a język sogdyjski służył jako lingua franca w Azji Centralnej. Sogdyjczycy mieszkali także w cesarskich Chinach i zdobyli znaczenie w wojsku i administracji dynastii Tang. Na początku XXI wieku w Xi’anie odkryto dwa sogdyjskie grobowce, a Wikipedia podaje, że były to pierwsze odkryte sogdyjskie grobowce, które nigdy nie zostały otwarte, zanim dotarli do nich archeolodzy. Grobowiec An Jia, odkryty w 2001 roku, łączył chińskie i sogdyjskie praktyki pogrzebowe. Odkrycia te są dowodem, że ludy Jedwabnego Szlaku żyły w Chang’anie, a nie tylko przez niego przejeżdżały.
Tang Chang’an w szczytowym okresie świetności
Wikipedia nazywa dynastię Tang szczytem chińskiej cywilizacji i złotym wiekiem kosmopolitycznej kultury, a o stolicy w Chang’anie mówi, że przez znaczną część panowania tej dynastii była najludniejszym miastem świata. Około 750 r. n.e. chińskie kroniki nazywały je miastem miliona ludzi. Większość współczesnych szacunków określa ludność otoczonego murami miasta Tang na około 800 000 do 1 000 000 osób, a spis z 742 r. n.e. odnotował około 1,96 mln mieszkańców w szerszej prowincji Jingzhao. Miasto miało dwa wielkie otoczone murami targowiska — Targ Wschodni i Targ Zachodni — każde rozplanowane w dziewięciu kwartałach, a Dziewięć Targów opisywane jest jako wschodni gospodarczy kraniec Jedwabnego Szlaku. Te szczegóły mają znaczenie dla zwiedzającego, ponieważ pokazują, co scena stara się przywołać: stolicę, w której spotykali się zagraniczni kupcy, mnisi, muzycy i urzędnicy dworscy, a handel znajdował się w samym jej środku.
Odkrywając dziś miasto
Niewiele z tanzańskiej Chang'an przetrwało nad ziemią, a mury, po których dziś chodzą zwiedzający, nie są tanzańskie. Wikipedia podaje, że dynastia Ming zbudowała miejskie mury, począwszy od 1370 roku, na istniejącym murze pałacowym z czasów Tang, wokół dawnej dzielnicy pałacowej z okresu Sui i Tang — obszaru około jednej ósmej wielkości średniowiecznego miasta w szczytowym okresie jego rozwoju. Wielka Pagoda Dzikiej Gęsi, po raz pierwszy wzniesiona w 652 roku, to tanzański ocalały zabytek w odbudowanej formie. Wpis na listę UNESCO z 2014 roku obejmuje obiekty składowe w Xi'an. Razem tworzą skromny, ale prawdziwy szlak dowodów. Pokaz o Jedwabnym Szlaku na xi'ńskiej scenie najlepiej więc postrzegać jako zaproszenie, by później odwiedzić te miejsca, a przewodnik po kulturze Tang podpowiada, od czego zacząć.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Chang'an naprawdę był końcem Jedwabnego Szlaku?
Wikipedia opisuje Chang'an jako wschodni kraniec lądowego Jedwabnego Szlaku, zauważając jednocześnie, że część badaczy woli mówić o Jedwabnych Szlakach – sieci dróg – zamiast o jednej trasie.
Kim był Zhang Qian?
Wysłannik dynastii Han wyruszył na zachód w 138 r. p.n.e. Wikipedia przypisuje jego misjom rozszerzenie środkowoazjatyckich odcinków Jedwabnego Szlaku około 114 r. p.n.e.
Kim byli Sogdyjczycy?
Irańscy językowo ludzie z Azji Centralnej, którzy pełnili rolę pośredników na Jedwabnym Szlaku i żyli w Chinach za czasów dynastii Tang.
Źródła